بررسی استرس های شغلی و راهکارهای کاهش آن در شرکت کویرتایر

سید همایون حمیدزاده 1 ، محمدرضا احمدی 2، غلامحسین بهزادیان 3

1رئیس کنترل کیفیت کویرتایر،2 رئیس ارگونومی شرکت کویر تایر،3کارشناس ارگونومی، شرکت کویرتایر

hbehzadeyan@yahoo.com 3 - Rokhsat90@yahoo.com  2- Hamidzadeh_h@yahoo.com 1

چکیده

مقدمه : این مطالعه با هدف بررسی  استرس های شغلی در کارکنان شرکت کویرتایر بیرجند به منظورکاهش استرس های شغلی با ارائه راه کارهای مناسب صورت پذیرفته است .

روش : بر اساس بومی سازی و روان سازی چک پوینت های 50 سوالی سازمان بین المللی کار پیرامون استرس شغلی ، پرسشنامه 34 سوالی بصورت ساده و روان و منطبق بر شرایط کار طراحی شد . چک پوینت ها با توضیحات شفاهی و راهنمایی کامل در اختیار 890 نفر از کارکنان شرکت کویر تایر قرار گرفت . پاسخها که به حالت بله یا خیر طراحی شده بودند مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند .

یافته ها : بدین منظور پنج جلسه متشکل از نمایندگان ادارات و واحدهای مختلف شرکت کویرتایر تشکیل شد.  پاسخهای اخذ شده از کارکنان بحث و تبادل نظر شد و 39 راهکار جمع بندی گردید . راهکارها با حمایت مدیریت ارشد شرکت اجرایی شد و شاهد نتیجه ای قابل توجه بودیم . توضیح مجدد چک پوینت ها حاکی از بهبود بیست درصدی رضایت مندی و بالطبع کاهش استرس های شغلی کارکنان بود.

نتایج : اصلاح روابط کار بین مدیران و روئسا با مجموعه ی تحت پوشش با ارتباط سالم و تشکیل جلسات داخلی .یکسان سازی شرایط حقوقی و مزایای کار و رفع اشکالات اولیه در دریافتی ها . گسترش فضای آموزشی و رفاهی کارکنان . جمع آوری نظرات و پیشنهادات کارکنان در قالب نظام پیشنهادات.

كلید واژه : استرس شغلی-  سلامت روان - چک پوینت- کویرتایر

محور مقاله:  راهکارهای  اصلاحی رفع  استرس های شغلی

بخش تجربی

جهت بررسی اهمیت استرس های شغلی و برای کاهش استرس های شغلی در کارکنان شرکت کویرتایر بیرجند موارد ذیل در دستور کار قرار گرفت . ابتدا با استفاده از چک پوینت های 50 سوالی پیشگیری از استرس شغلی سازمان بین المللی کار  چک پوینت 34 سوالی طراحی شد . این پرسشنامه با تغییر جمله بندی به زبان ساده و گویا با نظر ادارات و واحدهای  مختلف تهیه  و بومی سازی شد . ارائه چک پوینت ها با توضیحات حضوری و با تفهیم به 890 نفر از کارکنان انجام پذیرفت . تکمیل چک پوینت های 34 سوالی استرس شغلی طراحی شده با سرفصل ها و تعداد سوالات مشخص و با دو پاسخ (خیر / بلی ) به شرح ذیل انجام شد :

• رهبری و عدالت در کار  ( 7 سوال )
• کنترل شغلی ( 3 سوال )  

• حمایت اجتماعی ( 2 سوال )

• محیط فیزیکی ( 5 سوال)
• تعادل کار- زندگی و زمان کاری ( 3 سوال )
• به رسمیت شناخته شدن در کار ( 4 سوال )
• محافظت از رفتارهای توهین آمیز ( 3 سوال)
• امنیت شغلی ( 2 سوال )
• اطلاعات و ارتباطات ( 5 سوال)

یافته ها

پاسخهای اخذ شده از پرسنل جمع بندی شده و نتیجه مطابق جدول شماره 1 مشاهده گردید .

جدول شماره 1 : پاسخ به پرسشها قبل از بهبود  ( تعداد 10 نمونه از سوالات )

پاسخ چک پوینت ها و درصد جوابهای بله یا خیر ، شرکت را ملزم کرد جهت رفع نواقص و اولویت های استخراج شده می بایست راهکار مناسب اتخاذ گردد . بنابراین در مرحله بعد پنج جلسه فشرده با تیم های چند تخصصی از واحدهای مختلف شرکت کویرتایر برگزار گردید که ماحصل بحث و تبادل نظرها  ارائه راهکارها و پیشنهادات ذیل بود :

1- ارائه و اجرای برنامه آموزشی کلاسیک / مکاتبه ای / شبکه های مجازی /پیامکی ( مرتبط با سئوال 1 )

2- شفاف سازی و اجرای کامل طرح طبقه بندی مصوب (مرتبط با سئوال2)

3- آشنایی کارکنان با مفاد طرح طبقه بندی و آیین نامه های داخلی مصوب مثل نظام پاداشها ،پیشنهادها ،کارگر نمونه و...(مرتبط با سئوال2)

4- پاسخگویی نمایندگان کارکنان ( کارشناسان و کارگران ) و ارتباط بیشتر با آنان(مرتبط با سئوال 2)

5- اعمال عدالت و انصاف با بازنگری سیستم ارزشیابی و اطلاع کارکنان از چگونگی فرایند (مرتبط با سئوال2)

6- اجرای اتوماسیون اداری ،کاهش مکاتبات (مرتبط با سئوال3)

7- پیگیری مرحله به مرحله بصورت سیستمی ( داخل واحدی و بین واحدی ) (مرتبط با سئوال3)

8-آشنایی با وظایف و صحت انجام کار و نظارت بر حسن انجام کار (مرتبط با سئوال3)

9- انجام کارسنجی برای افراد و تسهیل در شرایط کاری (مرتبط با سئوال4 )

10- تقسیم کاردرطول شیفت با آموزش توجیهی نحوه حمل ونقل ونحوه انجام کار  (مرتبط با سئوال5)

11- تناسب ظرفیت تولید پس از کارسنجی و افزودن نیروی کمکی کار  (مرتبط با سئوال5)

12- تغییرات فیزیکی شرایط کار از نظر ارگونومی(مرتبط با سئوال5)

13- اجرای نیازسنجی واحد آموزش حسب نیاز واحدها در داخل یا خارج سازمان  (مرتبط با سئوال8 )

14- تشکیل جلسات در رده های مختلف کارگری با سرپرستان طی برنامه ای مدون ، انتقال نقطه نظرات آنان در جلسات بالا دستی و آگاهی از نتیجه حاصل شده    (مرتبط با سئوال10 )

15- برقراری رابطه دوستانه ، عاطفی با کارگران سوای ارتباط کاری و ضابطه ای (مرتبط با سئوال10)

16- آشنایی پرسنل با آیین نامه های داخلی حمایت سازمانی و ایجاد ساز و کار مشخص در ارائه خدمات دریافتی    (مرتبط با سئوال12 )

17- ارتباط کلامی و کمک معنوی به همکاران در بهبود روابط و شرایط روحی و روانی آنها (مرتبط با سئوال14 )

18- آموزش کارگران و آشنایی آنان با  خطرات محیط کار    (مرتبط با سئوال15)

19- نظارت مستمر در بازرسی های ایمنی و بهداشتی ،تعیین بازه زمانی رفع مشکل و اعلام نتیجه با سیکل کاری  (مرتبط با سئوال 15/16)

20- بازرسی دوره ای ایمنی ماشین آلات وتجهیزات مطابق چک لیست تعریف شده (مرتبط با سئوال15)

21- آموزش چگونگی انجام کار وتوجیه خطرات ناشی از انجام نادرست کار (مرتبط با سئوال20 )

22- کنترل و نظارت بر استفاده اجباری از تایم استراحت (مرتبط با سئوال20 )

23-تعیین تایم حرکات کششی و نرمش مناسب و نظارت بر رعایت آن ( با کاهش آمار / با تشویق افراد) (مرتبط با سئوال20 )

24- تدوین و یا بازنگری در نظام ارزیابی عملکرد فعلی  و پرداخت مبلغ بهره وری بر این اساس (مرتبط با سئوال21 )

25- معرفی افراد ساعی ( مادی و معنوی ) در جلسات ماهانه داخلی   (مرتبط با سئوال21)

26- قدردانی و پرداخت نقدی پاداش عملکرد ( سرانه ی ماهانه ی هر قسمت) در جلسات داخلی (مرتبط با سئوال21)

27- حفظ حرمت ها و شخصیت اخلاقی / روابط کارگر با کارگر - کارگر با سرپرست (مرتبط با سئوال21)

28-نتیجه ارزیابی کارکنان بصورت دوره ای و با هدف رقابت بین افراد در اعلانات نصب ودرمعرض دید کارگران (مرتبط با سئوال22)

29-نصب صندوق خاص هر قسمت  و دریافت نظرات و پیشنهادها / انتقادات (مرتبط با سئوال23)

30- تقویت امنیت شغلی افراد دارای عملکرد مثبت با افزایش مدت قرار داد کتبی (مرتبط با سئوال24)

31-علاوه بر عملکرد مثبت تاثیرگذاری  تجربه و میزان گواهی صادره ی آموزشی  در ارزیابی پایان سال موثر بر حقوق (مرتبط با سئوال24)

32- احراز پست و شغل بر مبناء همین ارزیابی (مرتبط با سئوال24)

33- اولویت تعهد ،تجربه و تخصص در شرایط فعلی جذب نیروی (مرتبط با سئوال 26-27 )

34- برگزاری دوره ی آموزش کوتاه مدت اخلاق و روابط کار با استفاده از ظرفیت های داخلی سازمان (مرتبط با سئوال 26-27 )

35-آشنایی کارکنان با آیین نامه انضباطی و اطلاع رسانی از طریق نشریه داخلی پیام کویر   (مرتبط با سئوال 26-27 )

36- ارائه جدول ضرایب حقوقی و مبناء تعیین مبالغ و چگونگبی محاسبه و احراز آن (مرتبط با سئوال28 )

37-ارائه برنامه منظم دیدار مدیران با پرسنل زیرمجموعه و پاسخگویی و بررسی نظرات هر سه ماه یکبار و انعکاس اخبار آن (مرتبط با سئوال30 )

38-جلسات عمومی با پرسنل در مناسبات مختلف مثل سالگرد بهره برداری کارخانه(مهرماه ) ویا عید نوروز (مرتبط با سئوال32 )

39-ارائه برنامه زمانبندی شده ملاقات نمایندگان واحدهای مختلف با مدیریت ارشد(مدیر عامل یا مدیرکارخانه )(مرتبط با سئوال33 )

بحث و نتیجه گیری :

جمع بندی شاخص ها با هدف ارائه پیشنهاد و راه کار در کاهش نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت صورت پذیرفت. و در نهایت پیشنهادات 39 گانه به عنوان موثرترین راههای کاهش استرس های شغلی در شرکت ارائه گردید . بنابر موارد پیشنهادی شرکت کویر تایر مجاب شد در سیاست گذاری ها مواردی مثل  آموزش چگونگی انجام کار وتوجیه خطرات ناشی از انجام نادرست کار ،  کنترل و نظارت بر استفاده اجباری از زمان استراحت ، تعیین زمان حرکات کششی و نرمش مناسب و کنترل و نظارت براستفاده از آن ( با کاهش آمار یا با تشویق افراد) ، مشورت کردن با کارکنان در تصمیم گیریها ، چشم انداز مثبت و امید به پیشرفت در کارکنان ، تقویت ارتباطات بین کارگری و کارگر و مافوق ، بررسی میزان تاثیر پذیری کمبودها و نارسایی های اقتصادی بر عملکرد کاری ، عادلانه بودن ارزیابی عملکرد کارکنان بر مبناء معیارهای منطقی سنجش عملکرد ، تقویت هماهنگی بین واحدی با هدف پیشرفت و تسریع و تسهیل در کارها ، کاهش فشار کار مضاعف پس از نیاز سنجی کار ، بررسی فشار روانی متاثراز فاصله طبقاتی در جامعه و تبعیض ها ، رعایت عدالت و انصاف در پرداخت های جانبی ( بهره وری ، ماهانه ، سه ماهه و سالانه) ، شناخت خانوادگی و شغلی کارکنان وحمایت سازمانی و اهمیت آگاهی افراد از عملکردشان با ارزیابی منصفانه و قابلیت مقایسه را نیز لحاظ نماید . پیشنهادها مورد مطالبه قرار گرفت و در بازه زمانی چهار ماهه به دستور مدیریت و توسط سازمان اجرایی شد . پس از ارائه مجدد چک پوینت ها و  دریافت پاسخها ، آنچه ملاحظه گردید اثر بخشی اقدامات فوق مطابق جدول ذیل به میزان بیست درصد بوده است .

جدول شماره 2 : پاسخ به پرسشها بعد از بهبود ( تعداد 10 نمونه از سوالات )

نهایتا می توان استنباط کرد که کاهش استرس های فیزیکی و روحی روانی تنها با  مشارکت کلیه سطوح سازمانی اعم از کارکنان ، منجمله مدیران  ، کارشناسان ، کارگران امکان پذیرمی باشد . یادگیری مبتنی بر عمل ( (ActionLearningدر محیط های کاری با کار و مداخلات سیستمیک ارگونومی کلان ، می تواند  علاوه بر پیشگیری بهتر استرس در کار، محیطی پویا و فرهنگ کار خلاق را برای افراد یک سازمان ایجاد کند . در ضمن چک پوینت هاي آسان و عملي براي شناسایي عوامل استرس در زندگي شغلي و کاهش اثرات مضر آنها سهیم هستند. چک پوینت ها تمرین خوبي براي سازمانهاست که آنها را باید با ویژگیهاي سازمان و به مشکلات خاص ارتباط داد . چک پوینت ها در راستای اشاعه ی فرهنگ بهره وری افراد و سازمان ها و خصوصا ایجاد احترام و اعتماد متقابل بوده و باعث احساس تعلق به کار و داشتن ارتباطات موثر در محیط های کاری است.

مراجع :

[1] دکتر ایرج هاشم زاده ، "مقاله استرس شغلی و رابطه آن با سلامت روان در کارکنان بیمارستانهای شهر شیراز"

[2] سارا جوانبخت ، " تعیین نقش استرس شغلی بر رضایت شغلی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی گناباد"

[3] سازمان بین المللی کار ، " چک پوینت های پیشگیری از استرس در کار"

[4] دکتر مجید معتمدزاده ، " راه حل های کاربردی و اجرایی به منظور ارتقاء سطح ایمنی ، بهداشت و شرایط کار"

[5] کارشناس بهداشت حرفه ای بیمارستان شهدای پاکدشت ، " شناسایی عوامل زیان آور روانی محیط کار)استرس شغلی ("