بازسازی تجهیزات خط تولید تایر با رویکرد انطباق با الزامات زیست محیطی

سید حسن حسینی، اسماعیل دیمه­ کار، عباس عظیمی

رئیس بخش اکستروژن، کارشناس تولید، کارشناس تولید، شرکت کویرتایر بیرجند

Esmaiel.Deymehkar@ymail.com

چکیده:

از آنجائیکه امروزه تأمین الزامات زیست محیطی و کاهش هزینه­ها از جمله چالش­های مهم فراروی صنایع می­باشد و از طرفی ماشین آلات و تجهیزات خط تولید کویرتایر، طراحی و ساخت حداقل دو دهه قبل بوده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تأمین الزامات زیست محیطی، از طریق بازسازی و اصلاح تجهیزات خط تولید در شرکت کویرتایر تعریف گردید و یک تیم چند تخصصی، پیشینه و ساختار کلیه تجهیزات را مورد بررسی قرار دادند. نتایج این پژوهش کاربردی تغییر و اصلاح ساختار تعداد قابل توجهی از تجهیزات تولیدی و رفع ریسک­های زیست محیطی در خط تولید و انطباق هرچه بیشتر شرایط کار و کارگر بوده است.

در قالب این پروژه، اهداف زیست محیطی، ارگونومی، صرفه­جویی انرژی، افزایش بهره­وری و کاهش هزینه­ها مدنظر بود که نتایجی مانند کاهش اتلاف­ها، کاهش جا­به­جایی­ها و بهبود شرایط زیست محیطی حاصل گردید.

واژه­های کلیدی: محیط زیست، ارگونومی، هزینه، اتلاف، بهره وری، بهبود

محور مقاله: انرژی، محیط زیست، بازیافت لاستیک و بهینه­سازی مصرف منابع

مقدمه:

شناسایی ضایعات صنعتی و ارتقاء آگاهی زیست محیطی می­تواند تحولات عمده­ای را در کارخانجات تولیدی و صنعتی، جهت به حداقل رساندن ضایعات و جلوگیری از هدردادن سرمایه­های ملی، بهبود محیط زیست و افزایش سلامتی و توان بازدهی افراد شاغل، صرفه جویی­های زیادی نصیب شرکت­های تولیدی نماید. در محيط رقابتي امروزي کسب و كار، عمليات توليد نقش مهمي را در زنجيره ارزش يك شركت صنعتي ايفا مي­كند، به طوريكه هرگونه اختلال و توقف در عمليات ساخت و توليد، ضمن افزايش هزينه­هاي عملياتي و عدم تحويل به موقع محصول نهايي به مشتري، توان رقابتي سازمان را نيز كاهش خواهد داد. تأثير كيفيت محصولات بر رضايت مشتری، سبب شده که در حال حاضر، کنترل و تضمين کيفيت مواد خام، نيمه ساخته­ها و محصولات، برای بسياری از توليد کنندگان يک ضرورت حياتی باشد و باید جهت بهبود کیفیت محصول قدم­های بلندی برداشته شود. یک سازمان موفق همواره علاوه بر اهمیت دادن به کیفیت محصولات خود، برنامه جامعی جهت بهبود شرایط ارگونومی محیط کار نیز باید داشته باشد. روزانه در مشاغل صنعتی و غیر صنعتی و حتی در زندگی روزمره، قطعات گوناگونی جابه­جا شده، کشیده شده، برداشته و مورد جابه­جایی و حمل دستی قرار می­گیرند؛ بدیهی است بسته­هایی که جابه­جا می­شوند ممکن است کوچک یا بزرگ، دارای شکل و فرم ثابت یا بدون فرم، لبه­های نرم و یا تیز و برنده داشته باشند؛ در هر حال این دسته از فعالیت­ها به دفعات متعدد رخ می­دهند که بخشی از آنها به صورت تکراری و به عنوان یک شغل در واحد­های صنعتی/تولیدی مطرح می­شوند. بنابراین فعالیت­های حمل دستی کالا از دسته اموری هستند که سلامت سیستم استخوانی/عضلانی کارگران را تهدید می­نماید و بویژه در مواردی که اجسام جابه­جا شده، حجیم بوده و دستگیره مناسبی نیز نداشته باشند، این صدمات به­صورت جدی­تری بروز می­کنند. البته جابه­جایی و حمل بارهای کوچک و سبک نیز می­توانند باعث ایجاد صدمه شوند، زیرا خم کردن بدن، حرکات بدنی حین حمل بار، اعمال نیرو، استفاده از انگشتان، بازوها، پاها و تنه در انجام چنین اموری اتفاق خواهد افتاد. برای اجتناب از صدمات استخوانی/عضلانی ناشی از انجام فعالیت­های جسمانی و جابه­جایی و حمل بار بصورت دستی لزوماً باید به طراحی مشاغل به­صورت ماشینی و مکانیزه پرداخت؛ مشاغل نباید به گونه­ای باشند که کاربران و اپراتورها مجبور به انجام حرکات شدید بدنی، تکرار بیش از حد و یا حمل بارهای سنگین شوند.

بخش تجربی:

پیرو مباحث مطرح شده در مقدمه و اشاره به اهمیت مسائل ارگونومی و زیست محیطی صنایع امروزی، ما را بر آن داشت تا با بهره­گیری از ایده­های کوچک و کم هزینه به عنوان گام نخست و پروژه­های بلند مدت به عنوان خط مشی سازمان به این مهم دست پیدا کنیم. اهمیت دادن به ارائه پیشنهادات مختلف در شرایطی که متخصصین بر روی آن اظهار نظر و تصمیم­گیری می­نمایند در سازمان به یک امتیاز مبدل شده است و اینکه امروزه پرسنل شرکت، این مهم را فراگرفته­اند که می­توان در نحوه انجام فعالیت­های کاری خود مؤثر باشند و گاهی اوقات، خود شرایط کاری را تعریف نمایند. این موضوع به اندازه­ای اهمیت دارد که پایه­گذار رابطه­ای دو طرفه میان مدیران رده­های بالای سازمان و تمامی پرسنل سازمان می­شود که می­توان از امتیازات برقراری این رابطه در تسهیل فعالیت­های جاری و تعریف اقدامات پیشِ رو بهره­گیری نمود و از مزایای این رابطه در جهت تحقق مباحث مدیریتی، شامل هزینه­ها و افزایش بهره­وری و راندمان استفاده کرد.

در این شرکت، موضوع پیشنهادات به صورت سازمان یافته، بنا نهاده شده و از کلیه نظرات و پیشنهادات، استفاده لازم صورت می­گیرد. طرح جمع­آوری سایدوال رولی، با ارائه اظهار نظری مبنی بر افزایش حداکثری از ظرفیت سیستم حمل و نقل و انبارش خط تولید شکل گرفت. بیان این موضوع، گواه اهمیت هزینه­های جاری سازمان در شرایط کنونی اقتصاد ملی و سیستم­های نوین مدیریتی می­باشد.
تغییر فرآیند جمع­آوری سایدوال و تبدیل آن به نوع رولی در گام اول موجب کسب بهبودهایی در زمینه­های بهره­وری، محیط زیست، کیفیت، ارگونومی و کاهش اتلاف گردید. اما این تمام راه نبود و عطش دست یافتن به بهبودهای مستمر در سطح سازمان موجب شده تا از هر ایده­ای بهره گرفته شود تا سبب کسب منافع متعددی برای سازمان باشیم.

سیستم جمع­آوری رولی سایدوال با اینکه مدتی از استفاده آن در خط تولید می­گذشت، کاستی­های آشکار و نهانی را برجای گذاشت اما به جهت استقرار نظام دریافت پیشنهادات و نظرات پرسنل شاغل سازمان، هر روزه به جنبه­ی تازه­ای از انجام هر فعالیتی می­رسیم که با آشکار شدن آن و بررسی تیم­های تخصصی، بهبودهای قابل توجهی حاصل گردید.

امروزه استفاده از ایده­هایی که به ظاهر نچندان پیچیده و بسیار ساده به نظر می­رسند، برای سازمان­ها و صنایع بزرگ، یک اصل و امتیاز محسوب می­شوند. یکی از دلایلی که ما را در خصوص گرداوری این مقاله یاری نمود، استفاده از همین ایده­های ساده می­باشد.
پیش از بیان مطالب اصلی پیرو موضوع به بیان مختصر فرآیند تولید تایر به صورت هدفمند در همین راستا می­پردازیم.

1- انبارش:

مهمترین موضوع قابل بحث در خط تولید کارخانجات تایرسازی، چگونگی انبار نمودن مواد اولیه، نیمه­ساخته و محصول نهایی می­باشد. می­توان با تقویت بنیه علمی و دانش تجربی پرسنل و متخصصین شاغل، به راهکارهای نوین در خصوص چگونگی این فرآیند کلیدی دست یافت و سبب کاهش هزینه­ها، ضایعات و در نهایت افزایش بهره­وری و راندمان خط تولید شد.

2- حمل و نقل:

حمل و نقل را می­توان از چند جهت مورد بحث و بررسی قرار داد.

2-1- کاهش اتلاف:

جابه­جایی بار در کتب مختلف و سیستم­های مدیریتی صنایع شرق و غرب، به عنوان یکی از مهمترین اتلاف­ها شناخته می­شود که به صورت مستقیم با هزینه­ها ارتباط دارد. به سادگی می­توان با توجه به هزینه­های امروزه صنایع و افزایش توان رقابت پذیری، بحث کاهش هزینه­ها را با هر ابزاری به عنوان یکی از اصلی­ترین بندهای خط مشی سازمان­ها معرفی نمود.

 شکل1: سیستم جمع­آوری قبلی

شکل2: سیستم جمع­آوری جدید

2-2- افزایش کیفیت نیمه­ساخته:

با توجه به اینکه افزایش بازه زمانی در انجام امور جاری، از میزان دقت و حساسیت به کارگرفته شده می­کاهد، پرداختن به این موضوع را برای هر سازمانی توجیه پذیر می­نماید. لذا اجرای پروژه­های کاهش بازه زمانی اختصاص یافته برای هر فعالیتی در راستای افزایش کیفیت و سهولت انجام کار برای هر سازمان امری ضروری است و نباید به هزینه­کردهای آن با نگاه پول­های از جیب رفته نگاه کرد. در ادامه چگونگی ارتباط بین موضوع ذکر شده با اصل بحث مقاله روشن­تر خواهد شد.

2-3- بهبود شرایط کار (ارگونومی):

کاهش ریسک فاکتورهای ارگونومی در انجام فعالیت­های جاری و بلند مدت، می­تواند علاوه بر بهبود ابعاد مختلف سلامت، کاهش هزینه­های تحمیلی بر سازمان را به ارمغان آورد. البته از کنار این مهم نمی­توان گذشت که رعایت اصول ارگونومی و تسهیل فعالیت­ها و استانداردهای تدوین شده در جهت تحقق پیاده­سازی سیستم­ها و راهکارهای مبتنی بر الزامات ارائه شده از سوی سازمان­های استاندارد ملی و بین المللی و قوانین مربوط برای هر صنعتی به یک اصل و الزام تبدیل شده است                             

     شکل3: حمل بار قبل از ایجاد بهبود

    شکل4: جابجایی گاری قبل از ایجاد بهبود   

    شکل5: حمل بار در روش جدید

2-4- محیط زیست:

رابطه بین محیط زیست و حمل و نقل را می­توان از منظر معکوس بیان کرد که با افزایش حمل و نقل و مصارف انرژی در قالب­های مختلف ( الکتریکی، فسیلی و ...) با آزاد نمودن اثرات مصرف آن در محیط زیست اطراف، باعث کاهش کیفیت محیط زیست سالم می­گردد. هرچند اقداماتی که در خصوص کاهش جابه­جایی­ها و حمل و نقل با ماشین­آلات امروزی اثری کوچک داشته باشد، ولی ارزشمند و از نگاه زیست محیطی قابل ستایش است.

3- پیامدهای محیط زیستی:

نگاه به محیط زیست، امروزه از حالت شعاری خارج شده و با توجه به پی بردن جوامع انسانی به اهمیت حفظ آن، باعث شده تا یک عزم
بین المللی نسبت به آن شکل گیرد تا بتوان پیامدهای انجام هر فعالیتی را مبتنی بر خواسته­های زیست محیطی جهت­دهی نمود. با بیان مطالب فوق می­توان نتیجه گرفت که کاهش ضایعات صنعتی به عنوان پسماندهای خطرناک و ماندگار در طبیعت، برای صنایعی از قبیل تایرسازی، به یک مورد ویژه تبدیل گردد که در انجام پروژه­های کوچک صورت یافته در سازمان به تحقق موضوع کمک شایانی نموده است. البته مهمترین ابزار تحقق اهداف زیست محیطی، تغییر نگرش در سیستم مدیریتی و خط مشی هر سازمانی تلقی می­شود که با وجود این ابزار در هر سازمان، انجام امورات پیرامون موضوع فوق را تسهیل می­نماید و باعث می­شود تا اراده جمعی در رده­های مختلف سازمان شکل گیرد که خود موجب بروز خلاقیت­هایی از جنس مسایل روز سازمان و کاربردی، توأم با افزایش توان پیاده­سازی، کاهش هزینه­ها و افزایش روحیه کار می­گردد.

در صنعت تایرسازی، هنگام مصرف سایدوال در ایستگاه دوم، به جهت نوسان عرض سایدوال، ملزم به ضایعات 50 سانتی­متر از ابتدای هر رول می­باشد، انتهای رول نیز علاوه بر دلیل ذکر شده، به جهت ته رول بودن باقیمانده سایدوال و امکان کم بودن متراژ آن در مقایسه با میزان مورد نیاز برای یک گرین­تایر، ملزم به ضایعات حداقل 50 سانتی متر از سایدوال می­باشد.

با این تفاسیر و با توجه به افزایش متراژ جمع­آوری سایدوال، ضایعات برگشتی ابتدا و انتها سایدوال در تایرسازی، حداقل با کاهش 77 درصدی رو­به­رو شده است؛ علاوه بر کاهش ضایعات ابتدا و انتها، می­توان به کاهش 88 درصدی تعداد کارت­های صادره اشاره کرد که تاثیر قابل توجهی در کاهش ضایعات مربوط به کارت و کاغذ داشته است.

بحث و نتیجه­گیری:

افزایش ظرفیت سیستم جمع­آوری رولی با توجه به شرایط ماشین­آلات و تجهیزات در خط تولید صورت گرفته و با ایجاد تغییرات در طراحی ظروف حمل و نقل و ماشین­های تایرسازی و بهره­گیری از امکانات موجود، در ایستگاه شماره یک محصول، سبب به حداقل رساندن پوسچر بلند کردن بار به میزان 90 درصد، کاهش 88 درصدی ضایعات ناشی از صدورکارت همراه و افزایش 15 درصدی رضایت شغلی پرسنل شد. نتیجه قابل تأمل در ایستگاه دوم که محل مصرف نهایی محصول می­باشد نیز علاوه بر بهبود­های ذکر شده در ایستگاه شماره یک، موجب بهبود آیتم­هایی از قبیل ضایعات ناشی از حمل و نقل به میزان 20 درصد و به موازات آن افزایش 20 درصدی کیفیت محیط کار، کاهش توقفات به میزان30 درصد، افزایش 30 درصدی راندمان تولید، کاهش برگشتی سایدوال به میزان 77 درصد و مجموع یافته­های مثبت متفرقه به میزان 5 درصد، این ایده را به یک کمک بزرگ در فرآیند تولید تایر مبدل نمود.
بی­شک اجرای پروژه مذکور در تمامی فعالیت­های روزمره سازمان­های مشابه قابل دسترس خواهد بود، ولی نباید از صحت دریافت ایده­های با تأثیرگذاری چشم­گیر با بهره­گیری از سیستم­­های نوین مدیریتی از تمامی سطوح شاغل در سازمان چشم­پوشی نمود.

مراجع:

1- Introduction to Ergonomic By, R, S, BRIDGER

2- Macroergonomics By Hal W, Hendrick and Brian M, Kleiener

3- آیین نامه بهداشتی حمل دستی بار وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

4- راهنماي علمي ارگونومي در محيط كار، تاليف: سلين مكيون، مايكل تويس، ترجمه: ناصر هاشمي نژاد، انتشارات كرمان

5- ارگونومی طراحی ابزار دستی، ترجمه: دکتر جبراییل نسل سراجی، لیلا ابراهیمی، بهزاد فولادی، انتشارات فن آوران

6- مکانیک بدن و اصول طراحی ایستگاه کار (ارگونومی)، تألیف: مهندس محمد عبدلی ارمکی، انتشارات امید مجد