بررسی و مطالعه ارتقای سطح ایمنی ، بهداشت و شرایط محیط کار در شرکت کویر تایر

این مقاله بازنگری شده نسخه گسترش یافته چک پوینت های ارگونومی استو  به صورت اختصاصی برای موارد قابل اجرا در صنعت تایرسازی کشور به صورت پایلوت در کارخانه کویر تایر واقع در استان خراسان جنوبی تهیه شده است.

 این راهنما 60 مداخله ارگونومی را در ایجاد اثرات مثبت، بدون تکیه بر هزینه و راه حل های پیچیده ارائه می کندکه با توجه به حجم مقاله فقط 4 مورد از آنها که در این صنعت اجرا شده ارایه می گردد و مابقی به صورت کتابچه در صنعت تایر کشور برای اولین بار ارایه خواهد شد .

تاکید این راهنما روی راه حل های واقعی است که با روش همکاری و قابلیت انعطاف پذیری، باعث بهبود شرایط محیط کار شود. تجارب مختلف گزارش شده از شاغلین در بکارگیری اولین ویرایش چک پوینت های ارگونومی با تجدید نظر متن و تصاویر و چک پوینت های اضافی در نسخه جدید گذاشته شد. همکاری نزدیک بین انجمن بین المللی ارگونومی ودفتر بین المللی کار منجر به ایجاد ویرایش دوم با آخرین اطلاعات روز و معرفی نیاز های فوری در مدیریت ارگونومی مرتبط با کار می باشد. ما امیدواریم که چک پوینت های ارگونومی باعث علاقه مندی مداوم مدیران یا سرپرستان،کارگران، مربیان، همچنین متخصصان ارگونومی و بهداشت حرفه ای باشد، و به آن ها کمک کند تا تجربیات و اطلاعات عملی بهبود های محل کار را با صدای ارگونومی منتشر سازند. این کتابچه شامل ترسیم تصاویر رنگی جدید توسط تیم های ارگونومی مستقر در واحدهای کارخانه کویرتایر می باشد .

بخش تجربی :

1. حمل و نگهداری مواد :

چک پوینت 1  مسیرهای حمل و نقل و خط کشی نموده و تمیز نگهدارید.

• چرا

• مسیرهای تردد تمیز با دسترسی سریع به مکان های کاری و انبارها ، می تواند در دستیابی به شرایط کاری بهتر کمک کننده باشد. همچنین باعث سریعتر و ایمن تر شدن حمل و نقل می شود. اگر محیطهای حمل و نقل به خوبی مشخص نشده باشند ، مواد اولیه ، نیمه ساخته ها و ضایعات در این مسیرها انباشته می شوند.

• نکاتی که می بایست مورد توجه قرار گیرند

• علامت گذاری مسیرهای حمل و نقل اولین قدم در تمیز و بدون مانع نگه داشتن آنهاست . اطمینان از تمیز بودن مسیرها باعث می شودجریان انتقال مواد ،نیمه ساخته ها ، ابزار وسایل نقلیه بخوبی صورت گرفته و از برخوردها و تصادفات نیز پیشگیری می شود.
• مسیرهای حمل و نقل محیط کاری و مسیرها ، انبار نیمه ساخته ها را بطور جداگانه تعریف کنید . پس با استفاده ازرنگ در حاشیه مسیرهای حمل و نقل ، زمین را علامت گذاری کنید.

• ریسک ها / نشانه ها

• تاثیر در تخلیه مواد و نیمه ساخته ها
• سرخوردن /افتادن ناگهانی، برهم خوردن تعادل
• استرس ضعیف به محل های کاری

شکل 1 : خط کشی کف کارخانه و مشخص کردن مسیر تردد افراد – لیفتراک – انبارها

چک پوینت 2  وسایل و ظروف حمل و نقل موجود سبک سازی گردد

• چرا

• حمل بار سنگین نیروی زیادی لازم دارد و خطرناک است. تا آنجا که امکان دارد بارهای سنگین وزن را به قطعات کوچکتر تقسیم کنید. حمل نیمی از بار با تعادل مناسب با هر بازو، به کارگران اجازه می دهد تا کار را طولانی تر و با خستگی کمتر ادامه دهند .از طرفی دیگر بار سنگین می تواند باعث آسیب به کمر و اختلالات شانه و گردن شود.

• نکاتی که می بایست مورد توجه قرار گیرند

• تا حد امکان برای اجتناب از حمل دستی بار و با بررسی موقعیت کارگران، استفاده از وسایل حمل ونقل را فراهم کنید.
• از وجود دستگیره مناسب بر روی بسته ها اطمینان حاصل کنید به طوری که کارگر بتواند بار را نزدیک به بدن، در حد کمر حمل کند.
• اشیای کوچک تر سازماندهی محل کار را برای جریان مواد و نگهداری آسان تر می کند. زیرا آنها حوادثی مانند افتادن یا لیزخوردن را کاهش می دهند.

 ریسک ها / نشانه ها

• کشش عضلانی
• نیروی بیش از حد
• کمر درد

شکل 2 : تغییر ارتفاع گاری های حمل مواد شیمیایی

2. طراحی ایستگاه کاری

چک پوینت 3  برای نشستن گاه به گاه کارگران ایستاده از صندلی یا چهارپایه استفاده کنید

• چرا

• ایستادن در تمام مدت خیلی خسته کننده است. این کار درد نواحی كمر و پا را زیاد تر کرده و روی کیفیت کار نیز اثر می گذارد. نشستن گاهگاه خستگی را کاهش می دهد. ایستادن تمام وقت اغلب نشانه انضباط کار درنظر گرفته می شود. اما بیشتر کارگرانی که ایستاده کار می کنند، امکان نشستن دارند و باید برای آنها تدارک انجام کار در حالت نشسته را با استفاده از صندلی یا چهار پایه فراهم کنید. این کار به افزایش کیفیت و رضایت از کار کمک می کند.

• نکاتی که می بایست مورد توجه قرار گیرند

• از انواع مختلف صندلی های ارزان قیمت برای نشستن گاه گاه کارگران می توان استفاده کرد. استفاده از چهار پایه هم برای راحت نشستن گاهگاه مفید است. اگر صندلی یا چهار پایه فضای کار را نگیرد و مزاحم کار نشود ممکن است مفید باشد.
• مطمئن شوید که مکان نشستن گاه گاه قابل دسترس و ایمن است.

• ریسک ها / نشانه ها

• کمردرد
• کشش ناشی از حرکات تکراری
• کشش عضلانی

شکل 3 : نشستن گاه به گاه اپراتور در حین کار

3. ساختمان و محوطه

چک پوینت 4  برای ایمنی و کارایی بیشتر محيط كار، سيستم تهويه موضعي نصب کنید.

• چرا

• مواد خطرناک، گردوغبار و دود در هوا منبع بیماری هستند. اگر کارگران به دلیل مواجهه با چنین موادی بیمار شوند، هزینه ای معادل هزینه حوادث خواهد داشت. حتی قبل از اینکه کارگران از بیماری ها رنج ببرند، مواجهه با مواد خطرناک، گردوغبار، فیوم ها و دود ممکن است باعث خستگی، سردرد، سرگیجه و تحریک چشم ها و گلو شود و کارگران کارایی مؤثری نداشته باشند. غیبت و تعویض کارگران ممکن است افزایش یابد. تخلیه موضعی، روشی مؤثر برای پیشگیری از همه ی این مشکلات است. وقتی از سیستم تهویه استفاده می شود، مهم است که از انواع مناسب کلاهک یا هود در مکانهای مناسب استفاده کنید.

• نکاتی که می بایست مورد توجه قرار گیرند

• انواع مختلف هود یا کلاهک ها با مکنده داخلی را می توان به ماشین های دستی مثل ماشین سنگ سمباده متصل کرد. هود یا کلاهک را طوری بگذارید که ذرات پراکنده بطور خودکار و به آسانی به درون ئمکنده کشیده شوند.
• هود را در جهت جریان هوا بگذارید. هوای گرم بالا می رود، بنابراین هود واقع در بالای منبع گرما کارایی بهتری دارد.

• ریسک ها / نشانه ها

• خستگی بیش از حد
• تحریک چشم، پوست و غشای مخاطی
• مواجهه با مواد خطرناک

شکل 4 : نصب هواکش موضعی برروی ماشین آلات

بحث و نتیجه گیری :

با توجه به شرایط تولید در صنعت تایر و درگیری بیشتر اپراتور در تولید آن و وضعیت قرارگیری آنان در کنار دستگاه ،  لزوم توجه جدی به اجرای کامل اصول ارگونومی احساس می گردد. با اجرای این اصول در جای جای خط تولید این کارخانه بیماری های ناشی کار و حوادث مرتبط آن به طرز چشمگیری کاهش داشته .

شرکت کویر تایر با جدیت این اصول را در دست بررسی قرار داده و اولین چک لیست ارگونومی در 9 سرفصل و در 60 چک پوینت انجام داده و به نتایج قابل قبولی دست یافته و به زودی اولین کتابچه «راه حل های کاربردی به منظور ارتقا سطح ایمنی ، بهداشت و شرایط محیط کار در صنعت تایر»  ارایه می گردد .

مراجع :

1. Pirelli falzon . David caple – international ergonomics association

2. Ukka takala . sameera altuwaijri -  international labor office

1. نکات بازبینی ارگونومی-مهندس انیسه داوری ، مهندس مسعود شفیعی مطلق – نشر فن آوران – 1393-356ص
2. چک پویینت های ارگونومی – فرحناز دسترنج – فرامرز هلالی – فرهنگ رسا – 1394 – 334ص